ok2025menu






Iets over het eerste orgel in Warns én in IJsbrechtum Friese Orgelkrant 2025
 

In de Friese Orgelkrant van 2010 hebben we uitgebreid bericht over de orgelgeschiedenis van de hervormde kerk te Warns. (*1) Over een eerste orgel in die kerk was alleen uit 1716 een bedrag bekend van gerestitueerde onkosten wegens een te plaatsen orgel. Verdere informatie over dit instrument ontbrak volledig, ook of het zelfs wel tot plaatsing kwam. Gelukkig leverde speurwerk op internet toch iets meer op: het orgel blijkt er echt te zijn gekomen, maar voor de verdere geschiedenis moeten we elders zijn.

In het Sneeker Nieuwsblad van 1 augustus 1903 is namelijk het volgende te lezen over de orgelgeschiedenis van de kerk in IJsbrechtum: (*2)
"Voor 1693 had de kerk klaarblijkelijk geen orgel. Ook de in 1694 gebouwde [kerk] bevatte het langen tijd niet. Voor 1755 is er in de kerkerekeningen van geen uitgave voor een orgel sprake. Eerst 9 Oct. 1755 werd de som van 46 Car. Guld. betaald “wegens 't halen van 't orgel van Warns, om 't zelve te maken in de kerke te Ysbregtum”. Men had derhalve toen het orgel van Warns aangekocht, en omdat nergens in de rekeningen de koop som vermeldt wordt, vermoed ik, dat het een geschenk geweest zal zijn van een of meer belangstellenden in de godsdienst. Na 1755 verschijnen er regelmatig kleine uitgaven in de rekeningen voor het onderhoud van het orgel. Het orgel, dat in mijn jeugd in de kerk van 1694 was, en zeer schoon door mijn leermeester H.M. Reidsma, den onderwijzer, bespeeld werd, en door den orgelmaker Radersma van Wiewerd is vergroot, was het eerste niet meer, maar een nieuw, vervaardigd door den orgelmaker van Gruizen, naar ik meen van Groningen. Het orgel, dat in de tegenwoordige kerk is, is na het bouwen dier kerk, vervaardigd door den orgelmaker Hardorff, van Leeuwarden'."
Dankzij het gegeven dat het orgel uit Warns in IJsbrechtum onderdak vond, weten we nu uit de dispositieverzameling van Nicolaas Arnoldi Knock ook de dispositie die het orgel had in de tweede helft van de 18e eeuw: (*3)

YSBRECHTUM,
Het Orgel alhier met 1 Hand-Clavier, heeft navolgende stemmen.

Praestant    4 voet.    Fluit    1½ voet.
Holpyp    8 v.    Quint    1½ v.
Octaaf    2 v.    Mixtuur    3 st.

Het Orgel loopt tot drie gestreept c, en heeft 3 Blaasbalgen.

In hoeverre deze dispositie nog die uit de tijd in Warns was, valt niet te zeggen. Ze weerspiegelt wel een samenstelling zoals die veelvuldig voorkomt bij kleine 17e en 18e eeuwse positieven. Het instrument werd in 1798 in IJsbrechtum afgelost door een nieuw orgel van Albertus van Gruisen uit Leeuwarden (waar hij toen overigens al 16 jaar woonde!). In 1800 boden de kerkvoogden "een oud KERK-ORGEL, een CLAVER-CIMBAAL en een SPINNET" te koop aan. (*4) Het resultaat is onbekend, dus ook of het orgel wellicht nog elders een nieuw onderdak vond. Overigens werd het nieuwe orgel in IJsbrechtum op zijn beurt in 1866 vervangen door het nu nog aanwezige Hardorff-orgel. Er zal nog verder archiefonderzoek plaatsvinden.

VICTOR TIMMER


Voetnoten:
1.    Victor Timmer, 'Orgels in de hervormde kerk van Warns', Friese Orgelkrant 2010, p. 26-27.
2.    G.H. van Borssum Waalkes, 'Enkele bijzonderheden aangaande Ysbrechtum, ontleend aan een oud kerke-boek', Sneeker Nieuwsblad d.d. 1 augustus 1903, p. 2. De auteur, Godschalk Horatius van Borssum Waalkes (1829-1907) was geboortig in IJsbrechtum (waar zijn vader vele jaren predikant was), werd predikant in diverse Hervormde gemeenten en hield zich ook bezig met de Friese kerkgeschiedenis.
3.    Nicolaas Arnoldi Knock, Dispositien der merkwaardigste Kerk-orgelen welken in de Provincie Friesland, Groningen en Elders aangetroffen worden, Groningen 1788, 40.
4.    Annonce in de Leeuwarder Courant d.d. 27 september 1800.



kopieer link naar clipboard